Exlibrary

“Yapı Kredi Yayınları’nın telifi kendisinde olan şairlerin şiirlerinin İnternet sitelerinde yayınlanmasını yasaklaması damgasını vurdu geçtiğimiz haftaya.”

şeklinde yazılmış Hürriyet Pazar eki Keyif’in (21.01.2007) son sayfasındaki “Kültürazzi”‘de.

Gerçekten de iki gün üst üste (18-19.01.2007) Hürriyet’teki köşesinde aynı konuyu işleyen Doğan Hızlan, YKY’nin kararına karşılık bu karara karşı çıkan görüş ve site sahiplerinin savlarını biraz da küçümser bir üslupla veriyordu. Zaten yazısının sonunda da kendi görüşünü şöyle özetlemişti:

İnternet’te şiir okumak/okutmak için site kuranlar telif ödesinler, ciddi bir denetleme mekanizması kursunlar, şiirleri-şairleri ancak o zaman yayınlayabilsinler. Onca emek veren şairleri, şiire bir ömür adayanları sömürerek şiir sevgisi, şiir okuyucusu artacaksa artmasın.

Bedeli ödenmeyen her şey, sanatçıya yapılan haksızlıktır.

Karşı görüş sahiplerinden olan Nazım Hikmet Kültür Merkezi Edebiyat Topluluğu‘nun bildirisinden bir paragraf:

Nazım Hikmet’in şiirleri, hiç kimsenin tekelinde olmadığı gibi yalnızca halka ait olabilir. Şiirlerini basacak yayınevi, şiirleri milyonlara ulaştırmaya çalışmalıdır. (Kimse) Onun üzerinden imajını cilalamaya, kâr etmeye ya da Nazım’ın sesini kısmaya niyetlen(e)mez. Ve Nazım Hikmet, YKY’nin eline ve insafına bırakılamaz.

Şiirlerin İnternet’te “dolaşmasına” karşı olan YKY’nin Yayın Yönetmeni ise bu kararı vermesine yol açan nedenleri şöyle açıklamış:

Çoğu şiirin yalan yanlış aktarılıyor olması, özensizlik ve ilgisiz içerikte yayın yapan sitelerde tam anlamıyla kelalâka bir şekilde kullanılması (Raşit Çavaş ağzından Kültürazzi ifadeleri)

Çavaş, başta bu olaya dikkati çekmek için yasaklama kararı aldıklarını, daha sonra vârislerin bilgisi ve izni doğrultusunda şiirin nasıl yayınlandığını denetleyerek ciddi sitelere izin vereceklerini söylemiş.

Sn. Doğan Hızlan’ın yukarıda bahsettiğimiz yazılarından ikincisinde Türkiye Yayıncılar Birliği Başkanı Metin Celal‘in ve Türkiye Yazarlar Sendikası Başkanı Enver Ercan‘ın görüşlerine de yer verilmiş.

Metin Celal şöyle söylemiş:

YKY burada son derece haklı. Çünkü fikir sanat eserleri kanununa göre herhangi bir medyada eseri yayınlamak için sahibinden izin alınması gerekir.
İnternette yayınlanan şiirlerde izin alınmadığı gibi şiirlerin bütünlüğüne de saygı gösterilmiyor. Şiir kamu malıymış gibi muamele görüyor, oysa ki telifi kimdeyse onun verdiği izne göre davranılmalıdır.

Enver Ercan ise şöyle demiş:

Bir yayınevinin telif hakları kendisindeyse istediği gibi tasarruf hakkına sahiptir. İnternet de ne yazık ki çok düzenli bir ortam değil.

Bizim Görüşümüz

Bu bilgileri aktardıktan sonra bizim ekleyeceklerimiz ise şöyle:

Öncelikle, Exlibrary, bu yazılarda bahsi geçen İnternet sitelerinden biri değil. Eser veya hak sahiplerinin izni olmadan yazı yayınlamadığımız zaten biliniyor. Hatta sitemizin YKY’nin şiir yayınlanmasını uygun görebileceği şartlara sahip olduğu bile söylenebilir.

Ancak, YKY’nin, Doğan Hızlan’ın ve aynı görüşü öne süren diğerlerinin görüşlerine şu gerekçelerle katılmıyoruz:

Bir kere; İnternet ortamı ile ilgili görüş ortaya koyabilmek için önce bu ortamın ne olduğunu, ne olmadığını bileceksiniz. Her ortamda var olageldiği gibi olumsuz örnekleri öne sürerek geneli kötülemeyecek, yasaklamayacaksınız. Zaten pratikte bunun mümkün olmadığını da hepimiz biliyoruz.

Gelin, amacın söylendiği gibi “benim şiirlerim yakışıksız yerlerde sürünüyor da ondan bu tavrım…” olmadığını; “bu ortamdan şiirleri nasıl kaldırırız ki kitaplarını satabilelim”, “şiirleri öyle bir tasnif edelim ki amman bizim satışlarımızı etkilemesin…” diye kafa yormakta olduğunuzu itiraf edin de buna hep birlikte bir çıkış bulunmaya çalışılsın. Tartışma, herkesin mutlu olacağı çözümleri öneren bir çabaya dönüşsün. Tabi bir de bu gibi kısır çatışmaları devam ettirerek gündem oluşturmak değilse amacınız.

Kendi yazdığını bir daha okursa, Sn. Doğan Hızlan’ın “(…) şiire bir ömür adayanları sömürerek şiir sevgisi, şiir okuyucusu artacaksa artmasın.” sözünü aşırı bir ifade olarak kabul edeceğini zannettiğimizi söyleyebiliriz. Veya öyle umuyoruz diyelim en azından.

Şiire bir ömür adayanları “sömürmek” ifadesi bir iddiadır ve böyle bir iddiada bulunmak için önce bu iddiada bulunanların “sömürmek” ve “sömürülmek” fiillerinin anlamını ne kadar geniş tutabildiklerine bakılır.

Sonra şiir okuyucusunun uygun görülmeyen bir yöntemle dahi “artmamasını dilemek” için bu yazıda açıklamamıza yetmeyecek kadar uzun bir tartışma açmamızı gerektirecek bir hayat görüşüne ve bakış açısına sahip olmak gerekir.

Ki, Sn. Doğan Hızlan’ın başta da söylediğimiz gibi bu tespitlerden hiç birisine uymayan bir kişilik ve kültür adamı olduğunu zannediyoruz.

Söylenildiği gibi telif hakkı sahiplerinin bu hakları konusunda diledikleri tasarrufta bulunmalarına kimse engel olamaz.

Ama lütfen hiç kimse bunun Şiir adına, Edebiyat adına yapıldığını ortaya atmaya kalkışmasın. Sonra sorarlar adama… “Son 5 yılda kaç -yeni- şiir kitabı yayınladınız?” diye…

Satılmak düşüncesiyle yazılmış olabilecek bir şiir biliyor musunuz? Mesela “şöyle yazarsam daha iyi satar” kurgusuyla düşülmüş birkaç mısra? Şairin bunları düşünerek eser ortaya koyamayacağı ne kadar muhakkaksa, sanatçının hakkını savunanların da bu düşünce şeklinin haricindeki çözümlere, açılımlara yönelmeleri o kadar muhakkaktır.