Exlibrary

Kuşkusuz, elektronik medya, daha çok bilgiye daha kısa zamanda ulaşmayı sağlayacak büyük kolaylıklar sunar. Örneğin bir kelimenin anlamı öğrenilmek istenildiğinde, bir sözlüğün yüzlerce sayfasını karıştırarak kelimenin yerini bulmak yerine, internetteki bir sözlükten o kelimenin anlamına bakmak için yalnızca kelimeyi yazıp bir tuşa basmak yeterlidir ve karşımıza çıkanlar, sıradan bir sözlüğün verebileceği cevaptan çok daha fazladır. Rachel Schreiber ile yaptığı söyleşide Ellen Lupton, internetin, amaç, avantaj ve dezavantajları hakkında şunlardan bahsetmiştir:

“İnternetin en büyük etkisi, belirli bir bilgiyi bulma ihtiyacı olan insanlar üzerinde olmuştur; online araştırmak çok daha kolay. Ben bütün kaynak taramalarımı, kendi kitaplarımı karıştırmak yerine, Amazon.com’dan yapıyorum… Ben interneti işim için ve bir şeyleri bulmak için kullanıyorum… Benim için internet enstrümantal.”

Araştırma amaçlı kullanılan sözlükler, ansiklopediler ve bunun gibi kaynakların internette kullanımı giderek yaygınlaşmakta ve eski formlarından sıyrılarak, “sanal ortamda” yerlerini almaktadırlar. Bu form değişimi, bilgi içeren -Ellen Lupton’un deyimiyle “lineer olmayan”- kitapları kapsamaktadır. Lineer olmayan ile anlatılmak istenen, okunma sırasıdır. Örneğin bir sözlük, tüm referans kitaplarında olduğu gibi, hiçbir zaman baştan sona kadar okunmaz; aranılan sözcük sayfaların arasından bulunur. Bu durumda kitapları içerik bakımından, genel olarak, lineer kitaplar ve lineer olmayan kitaplar şeklinde ikiye ayırabiliriz.

Kitap bilgi içeriyorsa, bir başka deyişle, bilgiyi sunmak üzere kodeks formu kullanılıyorsa, günümüz bilgisayar teknolojileri bunu çok daha pratik bir hale getirebilmekte ve bilgi içeren kaynakların bu yönde dönüşümünün hızla yaygınlaşmasına neden olmaktadır. E-kitaplar bu bakımdan basım-yayın tarihindeki en önemli gelişmelerden biri olarak görülmektedir.

E-kitaplar, özellikle araştırmacılar, öğrenciler ve akademisyenler için oldukça kullanışlı kaynaklardır. Bu, kitabın, elektronik kitaba dönüşümüdür ve kitap anlayışından daha uzaktır. E-kitaplar, kendilerine has okuma, araştırma ve yeni kaynaklara anında ulaşabilme özellikleri bakımından, yazılı iletişimin yeni aracı konumundadır. E-kitapların en önemli avantajlarından biri de, internete bağlanabilen her yerde ulaşılabilir ve satın alınabilir konumda olmasıdır. Baskı masrafı da olmadığından, basılı kitap fiyatlarının yarısı kadar fiyatlara sahip olan e-kitaplar, yine bu nedenle oldukça tercih edilir durumdadır. Yine, kitabın “üretiminde” baskı ve mürekkep kullanılmaması, karşımıza çevre dostu bir iletişim aracını getirmektedir.

Hâlâ gelişmekte olan bu teknoloji, kitap kavramını içerik olarak barındırmakta, fakat form olarak başka bir ortama taşımaktadır. Bu önemli noktada karşımıza çıkan, üç boyutlu kitabın, tasarımının, formuna yansıması ile var olabileceğidir. Kitap formu, artık içindeki bilgi ile değil, ancak tasarımı ile varlığını sürdürebilir; kitabın bilgi içermesi, artık, varlığını üç boyutlu olarak sürdürebilmesi için yeterli değildir. Kitap formuna özel tasarımlar, elektronik ortamda sunulamayacağından, üç boyutlu kitapta, anlatıma paralel form tasarımı, oldukça önemli bir faktör haline gelmiştir.

Konuya başka bir açıdan yaklaşacak olursak, elektronik kitapların giderek yaygınlaşmasına direnecek, üç boyutlu, somut kitap olarak kalabilecek kitapları inceleyebiliriz. Rachel Schreiber, bir e-kitabı plaja götürmenin anlamsız olduğunu, bir dizüstü bilgisayar aracılığı ile kitap okumanın, basılı kitap okumakla aynı tadı vermeyeceğini söylemektedir. Her ne kadar çoğu eleştirmen, Schreiber gibi, bu teknolojinin geleneksel kitap ile aynı “tadı” vermediğini savunsa da, e-kitap mantığı zaten bu anlayıştan uzaktır; amaç “aktif okuma”, yani araştırmaya ve okunandan yola çıkarak yeni bilgilere daha pratik yollardan ulaşabilmeye yöneliktir.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, yukarıda da bahsedilen lineer kitaplar ve lineer olmayan kitaplar ayrımıdır. Lineer kitaplar, içeriği sıralaması bozulamayacak bir bütün olan kitaplardır. Örneğin bir roman lineer kitaba örnek verilebilir; romanı okurken başından başlanır ve sırayla tüm sayfalar okunarak sona ulaşılır. Bu türde kitapların elektronik versiyonları da bulunmaktadır, fakat formunun, kolay taşınabilirliğinin ve anında ulaşılabilir oluşunun getirisi ile “kitap okumanın tadını çıkarmak” için kitap okuyanlar geleneksel, basılı kitabı tercih etmektedir. Bu tür kitapların elektronik versiyonlarının yaygınlaşması ve tercih edilir konuma gelmesi belki de tüm okuduklarını monitörden okumaya daha alışık olacak yeni nesillerin basılı kâğıda ihtiyaç duymamaları sonucu -ve belki de ağaçların tükenerek kâğıdın çok değerli bir malzeme haline gelmesi sonucu- gerçekleşecektir.

Sanat kitapları da lineer kitaplardır. Fakat en önemli nokta sanatçı, kitaplarının somut kitap nesnesini iletişimde ana araç olarak kullanmasıdır. Sanat kitaplarında kitap okuyucusu, kitap ile etkileşim içinde olan bir kullanıcı konumundadır. Kitapla kullanıcı arasındaki fiziksel ilişki, kitabın boyutlarına bağlı olarak, kitabı tutuşu, bakış açısı ve mesajfesi, kitabın ciltlemesine bağlı olarak dokunuş ve sayfa ile ilişkilerin, anlatıma paralel olarak tasarlanması ile oluşur. Bu unsurlar bilgisayar monitöründe aynı deneyimi yaşatamayacak unsurlardır.

Sanat Kitabında anlatım, kitabın fiziksel özellikleri ile de desteklendiğinden, sanat kitabı yalnızca üç boyutlu/elle tutulabilir/somut olduğu durumda sanat kitabıdır. Bu tür sanatsal bir anlatımın elektronik ortama taşınması ile ortaya çıkan ürün ise, artık kitap olmaktan çıkar ve elektronik ortamda yapılmış bir çalışma olur. Bu alanda da pekçok başarılı çalışma yapılmıştır fakat bunlar “kitap” değildir.

Sayfalar: 1 2 3