Exlibrary

Elektronik yayın kavramı düşünüldüğünde ilk akla gelen web yayıncılığıdır. Aslında tüm elektronik kitap formatlarını içine alan bu kavram, Web Publishing diye adlandırılan ve şu anda bulunduğunuz web sitesi de dahil olmak üzere klasik anlamda HTML ve HTML’nin türev ve taşıyıcı yazılım dilleri kullanılarak İnternet üzerinde yayınlanan tüm web sitelerini kapsamaktadır.

E-Kitap ise, 70′li yılların sonlarına doğru oluşturulmaya başlanan Plain Text bazındaki e-Text’ler hariç tutulduğunda, 90′lı yıllarda ilk örnekleri geliştirilen yazılımlar vasıtasıyla okurların klasik kitapla etkileşimini esas alarak sayısal bilgi haline dönüştürülmüş metinlerin sunuluş biçimidir şeklinde tanımlanabilir.

Bu programlara göz atacak olursak, mevcut yazılımlar ve bu yazılımların kullandığı teknolojiler ile protokolleri ayrı başlıklar halinde incelememiz gerekir. E-Kitapların sadece masaüstü bilgisayarlar üzerinde okunması düşünülemeyeceğinden, ayrıca bunları görüntüleyebilen araç ve sistemlere göz atmakta da fayda vardır.

e-Kitap Yazılımları

Günümüze ulaşan ve popülaritesi kanıtlanan E-Kitap yazılımları şunlardır:

Adobe Acrobat Reader™

Adobe’un Acrobat Reader’ı PDF dosyalarını okumanıza izin veren ve İnternet üzerinde ücretsiz olarak dağıtılan bir yazılımdır. Acrobat Reader bir çok bilgisayarda önceden yüklenmiş olarak gelir ve bu yüzden geniş bir kullanıcı kitlesine sahiptir.

Adobe Acrobat eBook Reader™

Adobe’un E-Kitap ortamına sunduğu en son yazılımdır. Acrobat eBook Reader’da ağabeyi olan Acrobat Reader gibi kullanıcılara ücretsiz olarak sunulmaktadır. Bu yazılım üzerinde okunabilen E-Kitaplar Adobe eBook Store, Glassbook Bookstore ve Barnesandnoble.com ve Amazon.com gibi İnternet sitelerinde bulunmaktadır.

Glassbook™

Glassbook Inc. firmasının PDF tabanlı doküman okuma yazılımıdır. Amazon.com’dan ücretsiz olarak indirilebilir. Stephen King’in ilk elektronik kitabı olan “Riding the Bullet” bu formatta yayınlanmıştır.

Microsoft Reader™

Microsoft, E-Kitap yazılımı olan Microsoft Reader’ı 2000 yılı Temmuz ayında piyasaya sürmüştür. Bu yazılım da ücretsiz olup, Microsoft’un aynı isimli eski yazılımının güncelleştirilmiş sürümüdür. Microsoft Reader’ın iki ayrı sürümü mevcuttur. Bunlardan ilki masaüstü ve dizüstü bilgisayarlar için olup Barnesandnoble.com ve Amazon.com’da bulunan kitapları deşifre ederek çalışır. Microsoft’un kendi sitesinde bu yazılımı kullanan ücretsiz kitaplar da mevcuttur.

Diğer Microsoft Reader sürümü ise HP, Casio ve Compaq tarafından üretilen cep bilgisayarlarına yüklenebilen yazılımdır. Bu yazılım sadece şifresi çözülmüş kitapların okunabilmesini sağlamaktadır. Şifresiz kitapların binlercesi elektronik kitap yayını yapan sitelerde ve University of Virginia E-Kitaplığında bulunabilir.

Microsoft Reader’da okunabilen kitapların üretilebilmesi için geliştirilen yazılım Readerworks.com’dan edinilebilir. Bu program Word ve ASCII formatında üretilmiş metinleri desteklemektedir.

Palm OS ve Windows CE avuç içi bilgisayarlar için yazılımlar

Windows CE yüklü avuç içi bilgisayarlar bu işletim sisteminin tanıdığı e-Kitapları görüntüleyebilirler. Bunun haricinde bu işletim sistemi, Pocket Word isimli yazılım aracılığıyla Word, RTF veya TXT formatında üretilmiş E-Kitapların okunmasını sağlayabilmektedir.

Palm OS işletim sistemi yüklü avuç içi cihazlarda ise bu işletim sisteminin desteklediği binlerce E-Kitabı okuyabilmek mümkündür.

AportisDoc™

PalmPilot yazılımıdır. Bu yazılım HTML, TXT ve PDF formatındaki metinleri dönüştürebilme yeteneğine sahiptir.

Exress Reader™ Pro/DX/GT

Qvadis firması tarafından geliştirilen bu paket, avuç içi cihazlar için E-Text düzenleme ve yükleme özelliklerini içeren masaüstü yönetim yazılımı (DX) ile avuç içi cihazlarda okumayı sağlayan (GT) yazılımları içermektedir. Yazılımlar profesyonel olmayan kullanımlar için ücretsizdir.

Portatif cihazlar için diğer yazılımlar

• MobiPocket Reader
• Memoware
• PeanutReader
• TealDoc

Teknolojik Gelişmeler

E-Kitap yazılımlarına sayısal metin bilgisini derleyip bir arayüz aracılığıyla kullanıma sunan araçlar olarak bakarsak, bu yazılımlarda kullanılan teknolojileri ise elektronik ortamdaki metinleri oluşturan karakterlerin (harflerin) olabildiğince kolay okunur ve klasik kitapların tıpkı basımı şeklinde yayınlanabilir olmalarını sağlayan altyapı olarak düşünebiliriz.

LCD ekranlarda kullanılan karakter yumuşatma özellikleri ile Adobe’un CoolType™ ve Microsoft’un ClearType™ teknolojisi buna örnek olarak verilebilir.

Standart ve Protokoller

İnternet ortamında kitap yayınlanması önündeki en önemli engel olan telif hakları sorununu çözmeye yönelik yapılan çalışmalar sonucu üzerinde mutabık kalınanabilecek protokoller geliştirilmiştir. Elektronik kitap yayıncılığı üzerinde çalışan Open eBook Forum (OeBF) ve The Electronic Book Exchange Working Group (EBX) üyesi kuruluşların beraber aldıkları kararlar halen bu alandaki standartları belirlemektedir.

Geliştirme çalışmaları devam etmekte olduğu halde günümüzde bir kitabın İnternet’ten satın alınması işleminde yazar ve yayınevlerinin haklarını garanti altına alan ve satın alma işleminin güvenli bir şekilde yürütülebilmesini temin eden sistemler hazır hale getirilmiştir.

Tüm İnternet ve diğer ağ sistemlerinde platformdan bağımsız olarak kullanılabilen XML dili ve sunduğu olanaklardan E-Kitap ortamının faydalanmaması düşünülemeyeceği gibi, mevcut İnternet protokollerini kablosuz cihazların algılayabileceği hale çeviren WAP (Wireless Application Protocol) teknolojisi de ileride bu protokol vasıtasıyla haberleşen portatif cihazlarda işleyen bir seçenek halini alacaktır.

Electronic Ink

Electronic Ink, elektronik kâğıt da denilen, halen geliştirilmekte olan ve bittiğinde tüm medya ve yayın endüstrisini temelden değiştirme gücüne sahip bir görüntüleme teknolojisidir. En basit anlatımıyla kendi kendini güncelleyebilen kitap veya gazete olduğu söylenebilir.

Bu teknoloji aynı zamanda açık hava reklam panolarında, evlerin duvarlarında ve hatta giysilerimizde bile kullanılabilecek esnek materyaller üzerinde gözle seçilemeyen elektronik hücrelerin kablosuz iletişim vasıtasıyla aldığı sayısal bilgiyi görüntülemesi sayesinde gerçekleşecektir. Geleceğin standardı olarak görülebilecek bu teknoloji halen Motorola şirketinin de ortak olduğu E-Ink şirketi, 3M ve Xerox (Xerox Parc) tarafından geliştirilmeye çalışılmaktadır.

Web Buy

Adobe PDF dokümanlarının satın alınarak okunabilmesi için aynı firma tarafından geliştirilerek 1999 yılı Ağustos ayı sonunda tanıtılan bir özelliktir. Kullanıcılar Adobe Acrobat Reader yazılımıyla İnternet üzerinden bu özelliği destekleyen kütüphanelere bağlanarak fiyatını ödedikleri şifrelenmiş kitapları bilgisayarlarına indirebilmektedirler.

Microsoft DAS/DRM™

Microsoft Digital Asset Server (DAS) adından anlaşılabileceği gibi Microsoft Digital Rights Managemenet (DRM) sistemini kullanan bir sunucu sistemidir. Digital yayıncılıkla ilgili hakların korunmasında Microsoft ve Amerikan Yayıncılar Birliği ortak çalışma yürütmektedirler.

Adobe PDF Merchant™

Mevcut E-Ticaret ve işlem sunucularına entegre edilebilen sunucu tabanlı bir teknolojidir. Yayıncılara PDF dokümanlarını şifreleme ve dağıtma yeteneği kazandırmaktadır.

Adobe Content Server™

Adobe’un sunucu tabanlı E-Kitap şifreleme ve barındırma teknolojisidir.

Araçlar

E-Kitap, üzerinde hangi işletim sistemi bulunursa bulunsun, tüm masaüstü ve dizüstü kişisel bilgisayarlar aracılığıyla okunabilmektedir. Diğer aygıt ve araçlar ise şunlardır:

• PDA’lar ve avuç içi bilgisayarlar (Palm OS ve Windows CE)
• RCA eBook

Microsoft 2000 yılında microsoft.net projesini ve bu projeyi besleyecek ürünlerden biri olarak ‘Tablet’ kitabı duyurmuştur. Bu kitap, kendisini İnternet üzerinden kablosuz olarak güncelleyebilen, E-Kitap yüklenebilen, üzerine yazı yazılabilen bir cihaz olacaktır.

Daha uzak bir gelecekte ise yukarıda tanımlandığı şekilde Electronic Ink teknolojisini kullanan ve katlayıp cebimize bile koyabileceğimiz cihazlar arz-ı endam edeceklerdir. Bu teknolojiden faydalanan T-shirt’ler üretildiğinde sırtımıza “Ben Sapığım” yazdırmayı deneyebilecek Hacker’lardan sakınmamız gerekecektir